سيد حئيدر بيات بي



جوانشير يوسيفلي
   


  بو کيچيک يازيني دوشونرکن آد آختارمالي اولماديم، سيدحئيدر بيات ايسمي او قدر توتوملودور کي، هر هانسي آددان واز کئچديم. نييه سيني ايضاح ائتمه ليم اولسام گرک، زارافاتلا دئسم، "کولتاز"-آ بير مقاله يازميش اولام. سيد حئيدر بيات بو گون گونئيده يازيب-يارادان ان ايستعدادلي شاعيرلردن بيريدير و اونون اورتايا قويدوغو نسنه لر شعرله، ادبياتلا، دونياني آنلاماقدان چوخ، اونونلا بحث لشمکله دولودو.  
  سيد حئيدر بياتي تانيتديرماق اوچون نه ترجومه ي حاليندان رقملر وئرمک، نه ياخينلاردا چاپ ائديلن "آلما يولو" کيتابيني سرگيله مک، نه ده باشقا بير آيرينتيني قابارتماغا احتياج وار. ساده جه بير، يا ايکي شعريني اوخوماق لازيمدي.  
   
  قارغاني دويماق  
   
  فلسفه سونا يئتدي  
  قارغا قانادلانيردي  
  زيلي  
  اسفار کيتابي نين اوستونده  
  کهکدن داها اويانليق بير چايدا  
  نه بلخه باخدي  
  نه سؤهرورده  
  قار، قار، قار!  
  نه داشلارا بير سؤز دئدي  
  نه کوللارا  
  هاميسي دا ائشيتديلر  
  من ده  
  من فيکره گئتديم قارغا نه دئيير؟  
  داش، داش ايدي  
  کول، کول  
  آما من  
  من دئييلديم  
  بعضاًميش دويغومدا  
  يئرين  
  بوش گؤرونورکن  
  دويغوم گوجنمکديدي  
  قارغاني دويماغا  
   
بو شعر بير قايدا اولاراق بيات بيين ان ياخشي متني کيمي نومونه گتيريلير. و بير چوخ قلم اهلي، او سيرادان هادي قاراچاي شاعيرين کيتابي و شعرلري اوستونه چوخ ماراقلي بير يازي يازميشدي و خوصوصن بو مقاله ده بو متنلرين اؤزلليگي حاققيندا چوخ دقيق ملاحيظه لر سؤيلنميشدي. آنجاق من او دقيق فيکيرلرين فونوندا بير نئچه اشتريخي (اشاره) قئيد ائتمک ايسترديم. بو متنلرده هامي نين بيلدييي، آما اولسون کي، هئچ کسين گؤرمه دييي بير نؤقطه وار، اونا توخونان کيمي سيستئم آچيلير، گؤز اؤنونده گؤزلمه ديين حالدا ان مختلف دويوملار، دئييملر و ان اساسي مطلبلر پئيدا اولور. "قارغاني آنماق" شعرينده بو مقامين، ياخود نؤقطه نين ايشارتيسي بير آز ضعيفدي، اوزده دئييل، متنه ايهام، ايرونييا (كينايه)، دونياني آنماغين مئتافيزيک-فلسفي مشکل لري سيرالانير. شعري آيري-آيري سئمانتيک (معنا، علم معاني) سئقمئنتلره (بند، بؤلمه) بؤلمه لي اولساق (شرطي اولارتاق-!) ايلک ميصراع (...فلسفه سونا يئتدي) بير معنا واحيدي نين بطنينده ايشتيراک ائده جک، آچيق و گيزلي (لاتئنت) فورمادا. آنجاق بوتون سئقمئنتلرده دومينانتليق (حاكيمليك، قاباريقليق) تشکيل ائدن آنلاماماقدي. سيد حئيدر بياتين متنلري نورمال اوخوجونو و تنقيدچيني (-!) ايضاحا وارماقدان اوزاقلاشديرير، اونا ايشاره کيمي هئچ بير توتالقاج دا وئرمير، ساده جه قارشيسيندا بير-بيريني تاماملايان، چارپاز کسن و بو حاليندا دا قوووشما يئرلري گؤرونن منظره لر آچير. بو "کسيکلردن" هانسي مودئلي ياراتماق آرتيق سنليکدير. فيکريميزجه، دونيا ادبياتي نين ان کاميل نومونه لري نين ماياسيندا محض بئله بير پوئتيک پرينسيپ دايانير. بئله مکمل نومونه لرده بوتون تصادوفلرده اصلينده "اولمايان ايشلر اولوشور"، باش وئرير، عاغلين ديرندييي منطيقين کؤينه ييني جيرير، ائله بير آورا يارادير کي، جيسيملرين، اشيالارين، اينسانلارين... دوغماليغي و يادليغي، اونلارين ان مختلف کيفيت لري بير خطين اوستونه ييغيلير، اوخويا بيلدينسه، بو خط زامان ايچينده فورماسيني تاپير، سنه غيبدن دورلو-دورلو مطلبلر سؤيله يير.  
   
  سيد حئيدر بيات بيين ايکينجي شعرينه باخاق.  
   
  بو اؤلکه  
   
  بوينومو قوجاقلاماغا  
  بيليرم  
  بويون چاتماز  
  بو اؤلکه نين دار آغاجلاري  
  اوجادير  
  ...  
  بئله کي دارلاري اوجا قورورلار  
  سون گؤروشده  
  بوينومو قوجاقلاماغا  
  بيليرم  
  بويون چاتماز  
   
  هادي قاراچاي يوخاريدا آدي چکيلن مقاله سينده يازميشدي: "...شاعير خطابه چي دئييل، کسينليکله دئييل. سياستچي دئييل، پروفئسيونال اولاراق دئييل، پسيخولوق دئييل، فيلوسوف دئييل، بوياچي دئييل، هئيکل يونان دئييل...آنجاق بونلارين هاميسيدير. شعري آماجلاييب گئدن شاعير، يولونون سونوندا آراباسي نين قيزيل پئدالينا شعر يازار، اولانلاري اولموش، کئچنلري کئچميش توتار، "اؤزوم" دئيه-دئيه گليب، قارني نين قورولتوسونا دا بير شعر ايتحاف ائدر، اوزاغا گئدني اولترايست اولار، قورتاريب گئدر. يازين، ادبيات داها گئنيش بير دونيا اولسا گرک. ايشلتديين مئتود نه اولور اولسون، قوردوغون قورغو، تئکنيک نه اولور اولسون، دئمه يه سؤزون وارسا وارسان، يوخدورسا، نه مئتود، نه تئکنيک سني ياشاتماياجاق. "  
  بلي، يولون سونوندا آراباسي نين قيزيل پئدالينا شعر يازان شاعير، اصلينده هئچ نه "يازمير"، او يالنيز نه ايسه، ياخود بختي گتيررسه، نه لريسه قئيده آلير، "ساده کاتيبليک ائدر" (علي کريم)، ميللرين قولاغي نين ديبينده پيچيلتييلا دئييلن سؤزدن ياپيشار، اونا هئچ بير رنگ قاتمادان مين بير رنگين ايچينده جيلولنديرر. بيزده "دده قورقود کيتابيندان" اوزو بري "دار آغاجي" آدييلا نه قدر شعرلر يازيليب. بو شعرلرين دئمک اولار اکثريني اوخوموشام، خوصوصن چاغداش پوئزييادا بو نسنه ايله باغلي يئرسيز بير پاتئتيکا (احساسات، دويارليق، تأثر) ديقتيمي چکيب. پاتئتيکانين "خوصوصي چکيسي" چوخ اولدوغوندان هميشه دار آغاجي نين متنده لنگر ووردوغونو گؤرموشم. آما سيد حئيدر بياتدا يوخاريدا دئدييم کيمي، اساس اولان مقام توتولوب – ائله بير مقام کي، اوردان بوتون مملکت گؤرونور، قوزئيلي، گونئيلي بوتون آذربايجان.  
http://kechmish.azeriblog.com/2009/03/16/seyid-heyder-bayat-bey


يازار هـ.شهبازی چهارشنبه 1387/12/28 ساعت 13:41 /لینک/(نقل با قيد منبع وبلاگ آزاد است)