هابرماس  و  سون كاپيتالچي ليق

عین الله باقرزاده  (eynulla bağirzadə)

 

   هابرماس آلمانيانين ايدئاليسيتي دوشونجه سينه همده كارل ماركس – ین باشچيليق ائتديیي ماده چي ليك فلسفه یه واريث دي . اونون دوشونجه آلانيندا بو گله نك لرين يئرلشمه سي تصادوفي نظره گلمير . كانت دان باشلاياراق ، هگل –ی تمثيل ائد‌ن آلمانيانين ايدئاليستي دوشونجه سي اؤز سيطره حوزه سينده آنالي‌تيك  (تحليلي) فلسفه يه گئنيش مقياسدا يئر وئرميشدي . يئني تفكور تملینی قویان بو فيلوسوف فيكير پلانيندا ، هوركهايمر ، آدورنو و فرانكفورت مكتبينده كيريتيك (تنقیدی) فيكير باشچيسي اولان آدليم قطعيت سيز ( غير جزمي ) ماركسيست ، گئورگ لوكاچ دان ده‌يرلي ائتگي‌لر آلميشدي . هابرماس ماركسيستي گله نه یه اساسلاناراق،  تنقيدي و ديالئكتيكي بير نظريه چيخارماق فيكرينده اولوبدور ، بونون سببي ایسه، كانت دان ماركس زامانيناجاق آلمانيانين آيدين‌ليق آتمسفئريندا تاثير قويان بئله بير هومانيتار و دموكراتيك فلسفي گله نك ده‌ فاشيزمين نه اوچون باش وئرمه‌سي و كوتله‌نين بو فاجعه‌ ايله نئجه راضي لاشماسی دي .

هابرماس تاريخ حاقدا هگل ين منيمسه ديیي ايدئيادان ائتگي‌لنير و ماركس‌ين فلسفي نوقطه نظرين آلمانا عايد گله نك سل دوشونجه چرچيوه سينده پلانلاشديرميشدير ، ماركسا عاید اولان ايقتصادي دوشونجه ني، ايلكین كاپيتالچي ليقلا اويارلي بيلير . چونکو كلاسيك ماركسيزمين ايقتصاد و سوسيولوژي سينده يئر توتان قات سل دارتیشما ( مبارزه طبقاتی )، آرتيق انكيشاف تاپميش كاپيتاليزمين دورومونو گؤسترمير .

بو پرینسيب اساسیندا هابر ماس اؤنملي ضیديت‌لرين (تضادلارين) يئرينی، توپلومون باشقا فورمالاشميش ساحه لرينده اولدوغونو وورغولاییر و ايش آنلاییشی نین اينترومنتال آكسيا هم ده اوسچو (راسيونال) سئچيم و بونلارين بيرلشمه‌سيندن گله‌ن آنلام كيمي قلمه وئرير . بئله ليكله او فهله قاتيندان و اونلارين منفعت لريندن اوزاقدادير .

هابرماس ايلكین و سون كاپيتالچي‌ليغي عينی معنادا توتمور و بير نئچه بؤحران سون كاپيتالچي ليقدا  اوزه چيخارير . كلاسيك يونان مدنيتينده  ليبراليزم سربست ليينه و جان استوارت ميل – ین دوشوندويو دوموكراسيا آنلاملارينا باغلي اولان هابرماس سون سرمايه دارليقدا عومومي ياشام حؤزه سينده دوموكراسي‌نين ، رفاه‌ين ، اخلاقين گؤزده ‌نيلمز وگيج ائديجي دورومو ايله راستلاشیر . چاغداش دؤورون اورتالاريندا عومومي اؤيرنمه و آرتيملي اولان ايجتماعي ديناميزم و يئني لييه یؤنه لیش ، سربست ليک و  اوسچولوغون ترسینه اولاراق، درين عاغيل سيزليغا يؤنلدي .

سون سرمايه دارليق اينفارماسيا گوجو ايله قاموسال (عمومي) و عوموم خالق دوشونجه سينه يئيه‌لنير، ايجتماعي ايستك لره ساهمان وئرير؛ كوتله سياست عاميلي اولماق عكسينه سياست مووضوسينا چئوريلمیشدیر.

هابرماسا گؤره صنايع لشميش اؤلكه لرين گله جه يينده يئني ايبهام لار گؤرونور بئله بير آرتيملي ايبهام‌لار او اؤلكه لرين اورتاق و سول آدلانان سیاسی آخين‌لارين ايقتصادي و سياسي پروگرام‌لاريندا گؤرونور.

هابرماس يئني ليیی تنقیدی مدافعه ائدیر. اوندا اولان بو یؤنه لیش يئني دؤوروده ده ییشيلميش شرايط‌ين تاريخي موقعيتي منيمسه ديیندن ایره لی گلیر. او 1962 اينجی ایلده ، ايلك اثرينی «عومومي حؤزه ده قورولوش  ده ییيشکن لییی» باشلیقلا ياييملادي . او زاماندان اينديه‌د‌ك مباحثه لی اوزون بیر دؤور کئچیریر و چاغداش دؤورون دوشونجه لرينه موناسيبت بيلديره رک چوخلو اثرلر یازیر. اؤرنک اوچون: علم و انسانی علاقه لر (آكتيوال و حقيقي علم د‌ن مدافعه مقاميندا هم ده پوزيتيويسم‌ين علمه يوروشو حاقدا) . ايلگي آكسياسي اثري اؤنملي اولاراق كوتله وي حؤزه ده ايلگي نين يوكسك لییي حاقدا، ماكس وئبئرين عاغيللانماق دوشونجه سينده يئني د‌ن قورما فيكري ، كارل ماركس نظريه سينده يئني د‌ن قورما مقصدي و ...

هابرماس دوشونجه دونياسيندا آرتيق هايلي كويلي مووضعه یه ماليك‌دير ، ماركسيسم دوشونجه سي نين اومانيستي قولوندا يئر توتان هابرماس ، پوزيتيويسمه قارشي اؤزه‌ل ائپيستمولوژي مئتودونا صاحيب دير . بو ائپيستمولوژي هيبريد ( هر شئی ده ن بیر آز ، التقاطی ) بير مئتودا اوخشارسيز دئيیل .

 

B_kaveh36@yahoo.com


يازار هـ.شهبازی دوشنبه 1386/07/23 ساعت 22:45 /لینک/(نقل با قيد منبع وبلاگ آزاد است)